Resimli Kitaplar Neden Sadece Çocuklar İçin Değildir?
“Her çizgi, her renk ve her boşluk, yalnızca bir çocuk gözünde değil; biz yetişkinlerin zihninde de kendi hikâyemizi yeniden keşfetmemizi sağlayan bir davettir. Resimli bir kitap sayfasını açmak, geçmişle bugün arasında sessiz bir sohbet başlatmak gibidir.”
Birçoğumuz “resimli kitap” dendiğinde aklımıza 0-6 yaş grubu çocukların ellerinde tuttuğu, rengârenk sayfalar gelir.
Sanki resim, yalnızca okumayı öğrenmeye çalışan minik gözlere eşlik etsin diye vardır.
Oysa bu bakış açısı, resimli kitabın derinliğini küçümser.
Benim için resimli kitap, yalnızca bir çocuğun dünyasına açılan pencere değil; aynı zamanda yetişkinin kendi iç çocukluğuna, hayal gücüne, unuttuğu duyularına geri dönüş yoludur.
Görsel Düşünmenin Evrenselliği
Psikoloji ve eğitim bilimleri alanında yapılan araştırmalar, insan zihninin kelimelerden çok daha önce görsellerle öğrenmeye başladığını göstermektedir (Arnheim, 1969; Paivio, 1986).
Bir resme bakarken sadece gözümüzle değil, beynimizin farklı katmanlarıyla hissederiz; görsel işlemleme, duygusal bellek ve sözel olmayan bilişsel süreçleri tetikler.
Psikoloji ve eğitim araştırmaları bize şunu söylüyor: İnsan zihni kelimelerden çok daha önce görsellerle öğrenmeye başlar. Bir resme bakarken sadece gözümüzle değil, beynimizin farklı katmanlarıyla hissederiz. Resimli kitaplar da tam olarak bu nedenle evrenseldir; yaştan bağımsız olarak her okuyucuya seslenir.
Resimli kitaplar da tam olarak bu nedenle evrenseldir; yaştan bağımsız olarak her okuyucuya seslenir.
Bir yetişkin için o görseller, bazen metnin söylemediği duyguları fısıldar.
Kelimeler aradan çekildiğinde, çizginin eğimi ya da rengin tonlaması hikâyenin asıl alt metnini açığa çıkar.
Resimli kitapta sözcükler tek başına eksik kalır. Çizerin kalemiyle kurulan ortak bağ, hikâyeyi farklı bir boyuta taşır. Bir cümlenin taşıdığı anlam, bir çizgiyle çoğalır ve farklı algılara açılır.
Bu yönüyle, resimli kitap pedagojik ve estetik açıdan eşsiz bir iletişim aracıdır (Nikolajeva & Scott, 2006).
Çocuklar için yazılan metinlerin basit olduğunu düşünenler yanılır.
Asıl maharet, birkaç satırda hem çocuğa hem yetişkine aynı anda dokunabilmektir.
Bir çocuk eğlenirken, bir yetişkin düşünür; bir çocuk gülerken, bir yetişkin hatıralarına dalar.
Kültürel ve Sosyal Boyut
Dünya edebiyatına baktığımızda, resimli kitapların yetişkinler için de üretildiğini görürüz.
Japonya’da “ehon” kültürü, Avrupa’da sanatsal albümler, günümüzde ise “silent book” (sessiz kitap) formatı…
Hepsi yaş gözetmeden duygulara seslenir.
Üstelik görsel hikâyeler kültürler arasında köprü kurar.
Dil bariyerleri sözleri sınırlayabilir, ancak görsel anlatım evrenseldir; bir resmi herkes aynı anda hissedebilir.
Araştırmalar, resimli hikâyelerin empati, kültürel farkındalık ve eleştirel düşünceyi geliştirdiğini de ortaya koyuyor (Sipe, 2008).
Çizgilerin Sessiz Gücü
Resimli kitaplar yalnızca okumayı öğrenen minikler için değildir. Onlar, yetişkinlere de şunu hatırlatır:
• Görmenin farklı yolları vardır.
• Sessizlik de bir hikâye anlatır.
• Çocukluk hiçbir zaman tamamen geride kalmaz.
Belki de en güzeli, bir çocuğun yanına oturup aynı kitabın sayfalarını birlikte çevirmektir. Çünkü resimli kitap, yaş farkını ortadan kaldırır ve aynı hikâyenin içinde bizi yeniden buluşturur.
Okura Sorular
• “Peki siz, en son hangi resimli kitabı elinize aldınız ve hangi sayfasında zamanın durduğunu hissettiniz?”
• “Bir resim kelimelerden fazlasını anlatabilir mi sizce? Eğer evetse, bunu hangi kitapta deneyimlediniz?”